"ಅವನೇ" ನನ್ನ ಮಾರ್ಗ ಏಕಮಾತ್ರ
ಕಳೆದ ಹನ್ನೊಂದು ದಿನಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಮೋತಿಬಾಯಿಯ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧಗಳು ನರ್ಮದಾಬಾಯಿ, ಭಾಸ್ಕರ್ ಭಟ್ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರಾಬಾಯಿ ಅವರ ಜೊತೆ ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಮೋತಿಬಾಯಿಯ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳು, ಅಂದರೆ ಅವಳು ಸ್ವತಃ ನೋಡಿದ ಮತ್ತು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಮೂವರಿಗೂ ಏನಾದರೊಂದು ತಿಳಿದೇ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕುತೂಹಲವೂ ಇತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನಾಲ್ವರ ನಡುವೆ ಸತತವಾಗಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ನಾಲ್ವರೂ ವೃದ್ಧರ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾಗುವ ಮೊದಲೇ ನದಿ ಅಥವಾ ಕೆರೆಯ ದಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರಾತರ್ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹೊರಡುವಾಗಲೇ ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪೊಲೀಸರ ಒಂದು ತ೦ಡ ಆ ಹಳ್ಳಿಗೂ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು. ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಹೊರತೆಗೆದು ನೇಣಿಗೆ ಹಾಕುವ ಕೆಲಸ ಅವರದಾಗಿತ್ತು.
ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರೆಲ್ಲಾ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಸೈನ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ್ದರೋ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಬೇಕಂತಲೇ ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಕೂಡ ಬುಂದೇಲ್ಖಂಡದ ಮರಾಠಿ ಜನರ ವೇಷದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು.
ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಶಿಖರದ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿಯು ಗಂಗೆಯ ಘಾಟಿಗೆ ಹೋದರು. ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ ಅವರು ನದಿ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು. ಭಾಸ್ಕರ್ ಭಟ್ಟರು ಕಾಶಿಯ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತನ ಸಹಾಯ ಪಡೆದರು. ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಹಳ ಹುಷಾರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಲೋಭಿಯಾಗಿದ್ದ. ಅವನ ಹಣದ ಆಸೆಯನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಭಾಸ್ಕರ್ ಭಟ್ಟರು ಅವನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಹತ್ತಿರ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿದ್ದರು. ಭಾಸ್ಕರ್ ಭಟ್ಟರು ಮೊದಲೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹಣ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಪುರೋಹಿತ ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದನು.
ನಮ್ಮ ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಕಾಶಿಯಿಂದ ಹೊರಬರಬೇಕಿತ್ತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಾಶಿಗೆ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ಬಂದು ಹೋಗಿರುವ ಸುದ್ದಿ (ಸಂದರ್ಭ : ಕಥಾಮಂಜರಿ 4-3-14) ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರಿಂದ, ಪೊಲೀಸರು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹನ್ನೊಂದು ಗಂಟೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಾಶಿಬಾಯಿ, ಸುಂದರಬಾಯಿ, ಲಾಲಾಭಾವು ಬಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಮಂಜುನಾಥ್ ಪಹಾಡಿ ಅವರ ಅಸ್ಥಿಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮುಗಿಯಿತು. ನಂತರ ಸ್ವತಃ ಭಾಸ್ಕರ್ ಭಟ್ಟರೇ ತಮ್ಮ ಕಾಕ ಅಂದರೆ ಮೊರೋಪಂತರ ಅಸ್ಥಿ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಮರಳಿದರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವನ್ನು ಆ ಪುರೋಹಿತನೇ ತಂದಿದ್ದನು. ಆ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಒಂದು ಮಾತು ಆಡದೆ ಆ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನೆನಪುಗಳು ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ‘ಇದು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಅರಿತಿದ್ದ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕಳಾದ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಕ್ಷಣ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಯಾತ್ರಿಕರಂತೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದಳು. ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಯ ನಾಲ್ವರು ಪುರುಷರು ಮುಂಡನ ಕೂಡ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಘಾಟಿನಲ್ಲಿ ಜನಜಂಗುಳಿಯೂ ಬಹಳವಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮೋತಿಬಾಯಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.
ಸಂಜೆ ಆಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ವಾಪಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತು. ಒಬ್ಬಳೇ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಅಂದರೆ ‘ಚಿಮಾಬಾಯಿ ಆಚಾರ್ಯ’ ಹೆಸರಿನ ವೃದ್ಧ ವಿಧವೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಸಾಮಾನಿನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಳು. ಈ ಮಂಡಳಿ ಹೊರಟು ಎರಡು ಗಂಟೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಜೋರಾಗಿ ಅಳಲು ಶುರು ಮಾಡಿದಳು.
ತಕ್ಷಣವೇ ಅವಳ ಸುತ್ತಲೂ ಜನ ಸೇರಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಆ ಬೆಳಗಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತ ಕೂಡ ಇದ್ದನು. ಮೋತಿಬಾಯಿ ಅವನನ್ನೇ ಕೇಳತೊಡಗಿದಳು, “ನನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಕರೆಲ್ಲಾ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದರು? ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರಾ? ಅವರು ನನಗೆ ಸಿಹಿಯನ್ನು ‘ಪ್ರಸಾದ’ ಎಂದು ತಿನ್ನಲು ಕೊಟ್ಟರು ಮತ್ತು ನಾನು ನಿದ್ದೆ ಹೋದೆ. ಎದ್ದಾಗಿನಿಂದ ಕಳೆದ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.”
ಕಾಶಿಯ ಜನರಿಗೆ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ವೃದ್ಧ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರನ್ನು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಲು ಬಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಈ ಪುರೋಹಿತನಿಗಂತೂ ಭಾಸ್ಕರ್ ಭಟ್ಟರು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳಿದನು, “ಈ ಅಜ್ಜಿ ಬಹಳ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಇವಳ ಮಗ ಮತ್ತು ಸೊಸೆ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇವಳು ಬೇಡವಾಗಿದ್ದಳು. ಅವರು ನನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವಳ ಊಟ ಮತ್ತು ವಸತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಜಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಇವಳು ದೂರದ ಸಂಬಂಧದ ತಂಗಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.”
ಮೋತಿಬಾಯಿ ತನ್ನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಗಂಟನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಆ ಪುರೋಹಿತನ ಜಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತಳು. ಆ ಜಗಲಿಯಿಂದ ಗಂಗೆಯ ಒಂದು ಘಾಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ರಾತ್ರಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾದ ಮೇಲೆ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೋಲು, ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗಂಟು ಮತ್ತು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಬಟ್ಟೆಯ ಜೋಳಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಾ ಗಂಗೆಯ ಆ ಘಾಟಿಗೆ ಬಂದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಕ್ಕಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಮೋತಿಬಾಯಿಯ ಗಂಟಿನಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಅಸ್ಥಿಗಳಿದ್ದವು ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ರಕ್ತದ ಕಲೆಯಾದ ಅವರ ಫೇಟಾ (ತಲೆಪಾಗು) ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಅದು ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ತಲ್ವಾರ್.
ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಅಸ್ಥಿಗಳು, ರಕ್ತದ ಕಲೆಯಾದ ಫೇಟಾ ಮತ್ತು ತಲ್ವಾರನ್ನು ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆಯೇ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಆಗದಂತೆ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು.
ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ಕೇವಲ ‘ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗಬಾರದು’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಷರತ್ತನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮೋತಿಬಾಯಿಗೆ ಆ ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗಂಗೆಯ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲೇ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಕೂಡ ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದಲೇ. ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ಅವಳನ್ನು ಸೋದರಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮೋತಿಬಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತಿನ ಮೇಲೆ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆ ವೀರವನಿತೆಯ ಅಸ್ಥಿ, ಶಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಫೇಟಾವನ್ನು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು ಮೋತಿಬಾಯಿಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಹಗಲು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಲ್ವಾರನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ತಲ್ವಾರ್ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಈ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು.
ಮೋತಿಬಾಯಿ ಜೋಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಅಸ್ಥಿ, ತಲ್ವಾರ್ ಮತ್ತು ಫೇಟಾವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಘಾಟಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಘಾಟಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಇಳಿಯುವಾಗ ಮೋತಿಬಾಯಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಆ ನೆನಪುಗಳು ಇಂದು ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ದುಃಖ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೋತಿಬಾಯಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ನೆನಪು ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಮೋತಿಬಾಯಿ ತನ್ನ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಇಂದು ಮಾತ್ರ ಏನೋ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನೆನಪಿನೊಂದಿಗೆ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಘಾಟಿನ ಒಂದೊಂದೇ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮೆಟ್ಟಲಿನೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಖದ ಭಾವನೆ, ಹೆಮ್ಮೆಯ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಕೊನೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಮೊದಲು ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಅವಳ ಫೇಟಾವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೋತಿಬಾಯಿ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ‘ಆ’ ಕೊನೆಯ ತಲ್ವಾರನ್ನು ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಮೊದಲು ಹಣೆಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಳು. ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಜಪದ ‘ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ।’ ಎಂಬ ಜಪ ಮೋತಿಬಾಯಿಯ ಬಾಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದು 108 ಬಾರಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರವೇ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಆ ತಲ್ವಾರನ್ನು ಗಂಗೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕಿತ್ತು.
ಆದರೆ ಜಪ 80 ರ ಆಸುಪಾಸಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೂಲದ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ತನ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಧಾವಿಸಿ ಬಂದನು. ಅವನದೇ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಪಾಯಿ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಘಾಟ್ ಇಳಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸಿದ್ದನು.
ಯಾಕೆಂದರೆ ಮೋತಿಬಾಯಿ ವೃದ್ಧ ವಿಧವೆಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅವಳು ಝಾನ್ಸಿಯ ಸೈನಿಕ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದಳು. ವೀರವನಿತೆ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ಅಸ್ಥಿ ಮತ್ತು ತಲ್ವಾರನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸುವುದು ಮೋತಿಬಾಯಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೋತಿಬಾಯಿಯ ಹೋರಾಟ ಶುರುವಾಯಿತು. ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ತಲ್ವಾರನ್ನು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ತಲ್ವಾರಿನಿಂದ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ ಅವಳು ಜಪ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು.
ಯಾವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜಪ 108 ಬಾರಿ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತೋ, ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೋತಿಬಾಯಿ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯ ತಲ್ವಾರನ್ನು ಗಂಗೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಮರುಕ್ಷಣವೇ ಸೈನಿಕ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ವೀರವನಿತೆ ಮೋತಿಬಾಯಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಗುಂಡು ತಗುಲಿ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಳು. ಎಲ್ಲರಿಂದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದರಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಗಂಗೆಯಲ್ಲೇ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಳು. ಅವಳ ಮುಖದಲ್ಲಿದ್ದ ಆನಂದ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿಗೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಟಿಯೇ ಇಲ್ಲ.
(ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು)