ಮಲ್ಹಾರರಾವ್ ಅವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದಾಗಿ ವಚನ ನೀಡಿದರು. ಆ ಇನ್ನೂರು ಜನರಲ್ಲಿ 18 ರಿಂದ 40 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಸುಮಾರು ನೂರರಿಂದ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು. ಉಳಿದವರಲ್ಲಿ 40 ರಿಂದ 75 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ವಯೋಮಾನದ, ಆಯಾ ಜಾತಿಯ ವಿವೇಕವುಳ್ಳ, ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಜನರು ಇದ್ದರು.
ರಹಸ್ಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಂದ ಫಡಕೆ ಮಾಸ್ತರ ಮತ್ತು ಫಕೀರಬಾಬಾ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಮಲ್ಹಾರರಾವ್ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, “ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಮಾತೃಭೂಮಿಯ ವೈಭವೋಪೇತ ಇತಿಹಾಸ. ಆದರೆ ನಾನು ಸುಮ್ಮನೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೋ, ಅಷ್ಟನ್ನು ಖಂಡಿತ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ನಾಯಕರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಾವು ನೋಡಲಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಫಕೀರಬಾಬಾ ಮತ್ತು ಫಡಕೆ ಮಾಸ್ತರ ಅವರು ನಿಮಗೆ ‘ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಕಳೆದ 65 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದರು’ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಮೂಹದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹರಡಿದ್ದಾರೆ: 1) ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. 2) ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೆ ಮರಣವನ್ನೇ ಆಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ನೀರಿನಂತಹ ಭಯಂಕರ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಯಂಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. 3) ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳ ಕಡೆಗೆ ಈ ಹೋರಾಟದ ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಗಮನ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಮುಂದೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. 4) ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದಾಗಿಯೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಆಗಿವೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭಾರತವು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.
ಈ ವಿಷಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಜ. ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲೇ ರೈಲು, ಅಂದರೆ ಆಗುಗಾಡಿಯನ್ನು ತಂದರು. 1853 ರಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಬೋರಿಬಂದರ್ನಿಂದ ಥಾಣೆಯವರೆಗೆ ಮೊದಲ ಆಗುಗಾಡಿ ಓಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತು.
ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಪ್ರಯಾಣದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೊರೆತವು ಮತ್ತು ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಂಬಂಧಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಬ್ರಿಟಿಷರೇ ಗಟ್ಟಿ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಮೋಟಾರ್ ಗಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಸ್ ಗಾಡಿಗಳನ್ನು ತಂದರು ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ-ಪುಣೆಯಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ನಿಂದ ಓಡುವ ದೀಪಗಳು ಬಂದವು.
ನೀರು ತರಲು ಯಾವ ನದಿ ಅಥವಾ ಬಾವಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪೈಪ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ನಗರದ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಖುಷಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳನ್ನು ತಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಅಕ್ಷರಶಃ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರ ಸಂಸಾರಗಳು ಸುಖವಾಗಿ ನಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.
ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ‘ಸಂಪತರಾವ್’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೈದರ ತರುಣ ತಡಫಡಿಸಿ ನಿಂತು ಹೇಳಿದ, “ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ನಮಗೆ ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ, ನಾವು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಕೃತಜ್ಞರಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು ಏಕೆ? ಅವರು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಯೇ?”
ಮಲ್ಹಾರರಾವ್ ಹೇಳಿದರು, “ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದಿರಿ. ಬಹಳ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಿರಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು, ಮೂಲತಃ ಅವರ ಸೈನ್ಯದ ಚಲನವಲನ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಲಿ ಎಂದು, ಅವರ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಮದ್ದುಗುಂಡು ಮತ್ತು ಆಹಾರಧಾನ್ಯಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿಗಲಿ ಎಂದು, ಅವರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಫೀಸರ್ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಸಿಗಲಿ ಎಂದು.
ಈ ಎಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಭಾರತೀಯರ ಹಣದಿಂದಲೇ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ಸಹ ಎಂದಿಗೂ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಭಾರತದಿಂದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಧನ ಸಂಪತ್ತಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಲೂಟಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಮಾನವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭಾರತೀಯರನ್ನೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮೇಲಿನಿಂದ ಎಷ್ಟೇ ಸಭ್ಯತೆಯ ನಾಟಕ ಮಾಡಿದರೂ, ಈ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸಂಸ್ಕೃತರು. ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳುಮಟ್ಟದ ವರ್ತನೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಇದೆ ಮತ್ತು ಆಗಿತ್ತು. ಏನು ಸಂಪತರಾವ್, ಒಪ್ಪಿತಲ್ಲವೇ?”
ಸಂಪತರಾವ್ ‘ಭಾರತಮಾತಾ ಕೀ ಜೈ’, ‘ಭಗವಾನ್ ರಾಮಭದ್ರರ ಜಯಜಯಕಾರ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ, “ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ನನ್ನಂತಹ, ನಗರದಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಕಲಿಯುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಈ ವಿಷಯಗಳು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅವರ ಶಾಲೆಗಳು, ಅವರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ನಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಎತ್ತಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ನಾವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಂದಾಗುವ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಶಿಸ್ತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಹೆದರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಗೌರವವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಾನು ಮುಂಬೈನ ನೌಕರಿಯನ್ನು ಸಹ ಬಿಟ್ಟು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ.”
ಎಲ್ಲರ ಸಮಾಧಾನ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಲ್ಹಾರರಾವ್ ಮುಂದೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, “ಮೊದಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಂಪನಿ - ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ. ಈ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಮೊದಲು ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಸೂರತ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಮುಂಬೈನ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೋದಾಮುಗಳು, ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಭಾರತದ ಒಂದೊಂದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1674 ರಲ್ಲಿ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಂಪನಿಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಸಹಾಯಕತೆಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್ ಅವರ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಈ ಕಂಪನಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸುವ ಇಚ್ಛೆಯು ಬಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಅನೇಕ ರಾಜರನ್ನು, ಸಮಾಜದ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಹಣದ ಆಸೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ನೇಪಾಳದ ಆ ಸಮಯದ ರಾಜನಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಅವನಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ಭಾರತದ ಒಂದೊಂದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನುಂಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. 1818 ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ, ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಪೇಶ್ವೆಯರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸುಲಭವೆಂದು ಅನ್ನಿಸಿತು.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಂಶದ ಸೈನಿಕನು ಸಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯನನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿಯಬಹುದಿತ್ತು. ಅಸಂತೋಷವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊಗೆಯಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥಾನಿಕರು ಸಹ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.
.jpg)
ಈ ಮಂಗಲ್ ದಿವಾಕರ್ ಪಾಂಡೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ‘ಬಲಿಯಾ’ ಜಿಲ್ಲೆಯ ‘ನಗವಾ’ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಪೂಜಾರಿ ದಿವಾಕರ್ ಪಾಂಡೆ ಅವರ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಧರ್ಮಾನುಯಾಯಿ ಆಗಿದ್ದನು.
ಈ ಬಟಾಲಿಯನ್ಗೆ ‘ಪ್ಯಾಟನ್ 1853 ಎನ್ಫಿಲ್ಡ್’ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಅವು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ನಿಖರ ಗುರಿಯವು ಆಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ಬಂದೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡತೂಸನ್ನು ತುಂಬುವಾಗ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತೆರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಕಾಡತೂಸಿನ ಹೊರ ಕವಚದಲ್ಲಿ ಹಸು ಮತ್ತು ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸದ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆಗೆ ಈ ಸುದ್ದಿ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮನಸ್ಸು ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ಎದ್ದಿತು. ಅವನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ಮೂಲತಃವೇ ಅಧ್ಯಯನಶೀಲನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ವೀರತ್ವದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನು. ಅವನು ಸರಿಯಾದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 29, 1857 ರಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಬಳಿಯ ಅವರ ಶಿಬಿರದಿಂದ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಅವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಂದ ತೀವ್ರವಾದ ಪ್ರತಿಸಾದ ಸಿಕ್ಕಿತು.”
(ಕಥೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ)