ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಝಾನ್ಸಿಯ ಪ್ರಜೆಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸುಖದ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಾಣತೊಡಗಿದರು.
ಝಾನ್ಸಿಯ ರಾಣಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣ ಬಂದವು ಮತ್ತು ಅವರು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ದೂರು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಆ ಹಿರಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಖಾಸಗಿ ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು—ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ, ಜಪ ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಬಡವರು, ಅನಾಥರು ಹಾಗೂ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರು ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೂ ವರದಿ ಬಂದಿತು. ಇಂತಹ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಆ ಹಿರಿಯ ಗೂಢಚಾರ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ, ಸ್ವತಃ ದಿವಾನ ರಘುನಾಥಸಿಂಗ್ ಆಗಿದ್ದರು.
ಇಂತಹ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಿಂತರಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದು ಧನಸಿಂಗ್ ಗುರ್ಜರ್ ಅವರ ಅಡಗುತಾಣಗಳಿಂದ ಸಿಕ್ಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಂದ. ಧನಸಿಂಗ್ ಗುರ್ಜರ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಝಾನ್ಸಿಯ ಐವತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ಕೂಡ ಧನಸಿಂಗ್ ಅವರ ಜೊತೆಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.
ಇದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೈಸರಾಯ್ಗೆ ಈ ಸುದ್ದಿ ಮುಟ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. (ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ವೈಸರಾಯ್’ ಎಂಬ ಪದವಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರದ ಚೀಫ್ ಎಂದರೆ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಅವರನ್ನೇ ವೈಸರಾಯ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.)
ಈ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು. ಧನಸಿಂಗ್ ಗುರ್ಜರ್ ನೀಡಿದ ಪ್ರಬಲ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ಅವರ ಹುತಾತ್ಮತೆಯ ಬಳಿಕ ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರವು ಒಟ್ಟು 34,000 ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು
ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿತ್ತು.
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಝಾನ್ಸಿ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪತ್ರವೊಂದು ಬಂದಿತು—ರಾಜರು ಮಾಡಿದ ಈ ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಶಕ್ಕೆ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅದರ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿತ್ತು.
ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಚರರಿಗೆ ಇದರ ಅಂದಾಜು ಮೊದಲೇ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ‘ಯಾವ ಕಾರಣವನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ’ ಎಂಬ ಗೊಂದಲವಿತ್ತು. ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರದ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಿಂದೂ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರ ಕೋಪ ಮಿತಿಮೀರಿತ್ತು. ಇದು ನೇರವಾಗಿ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನಿಕರ ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜನತೆಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಕುಟಿಲ ಆಕ್ರಮಣ ಎಂದು ಅವರು ಅರಿತರು.
ದಿವಾನ ರಘುನಾಥಸಿಂಗ್ ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಲಾಲಾಭಾವು ಬಕ್ಷಿ ಅವರನ್ನು ದೂತರನ್ನಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಳೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆಯತೊಡಗಿದರು. ವಿವಿಧ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮಹಾಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸತೊಡಗಿದರು. ವೈದಿಕ ಪಠಣ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಸತ್ರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.
ಇಂತಹ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಪೂಜೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಿಟಿಷರು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಣಿಯ ವಿವಿಧ ಸಹಚರರು ಜನರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸತೊಡಗಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಅಸ್ಮಿತೆಯುಳ್ಳ ಜನರಿಂದ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಪುರಣಸಿಂಗ್ ಕೋರಿ ಹಾಗೂ ಖುದಾಬಕ್ಷ್ ಅವರು ವಿವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸತೊಡಗಿದರು.
14 ಮೇ 1857 ರಂದು ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿ (Lord Dalhousie) ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಝಾನ್ಸಿ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕೃತ ಆಜ್ಞಾಪತ್ರವನ್ನು ರಾಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅದೇ ರಾತ್ರಿ ಝಾನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ನಗರದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಲಗಲಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಟ್ಟಿದರು. ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಬದುಕಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಹ್ಯೂಜ್ ರೋಸ್ (Hugh Rose) ಅವರಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ‘ಸಿಪಾಯಿಗಳ ದಂಗೆ’ ಎಂದು ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ನಂಬಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಮೇಜರ್ ಹ್ಯೂಜ್ ರೋಸ್ ನವೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1857 ರಲ್ಲಿ ಝಾನ್ಸಿಯಲ್ಲಿಯೇ
ಮುಕ್ಕಾಂ ಹೂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಗೂಢಚಾರರಿಗೆ ರಾಣಿಯ ಗುಪ್ತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರ ಮುತ್ಸದ್ದಿತನ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಚರರ ಅದ್ಭುತ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ದಿವಾನ ರಘುನಾಥಸಿಂಗ್, ಲಾಲಾಭಾವು ಬಕ್ಷಿ , ಖುದಾಬಕ್ಷ್, ಪುರಣಸಿಂಗ್ ಕೋರಿ, ಝಲಕಾರೀಬಾಯಿ, ಮೋತಿಬಾಯಿ, ಮುಂದರ್ ಬೇಗಂ, ಕಮಲಕುಮಾರಿ ಚೌಹಾಣ್ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಂವರ್ ಯಾದವ್—ಈ ಒಂಬತ್ತು ಜನರ ತಂಡವು ರಾಣಿಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಶಾಂತವಾಗಿ ಮತ್ತು ದೃಢವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ದುರ್ಗಾದಳ ಮತ್ತು ಮಹಾದೇವಶಿವದಳಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.
ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಹ್ಯೂಜ್ ರೋಸ್ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿಯನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಝಾನ್ಸಿಯಿಂದ ಹೊರಟರು. ಅವರ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಝಾನ್ಸಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ದ್ರೋಹಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅವರು ರಾಣಿಯ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಹ್ಯೂಜ್ ರೋಸ್ ಗೆ ರಾಣಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಗುಪ್ತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದರು.
ಇದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಣವೇ ಬದಲಾಯಿತು. ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಹ್ಯೂಜ್ ರೋಸ್ ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿಯ ಮುಂದೆ ರಾಣಿಯ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕಿದ್ದವನು, ಈಗ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಏಕೆಂದರೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಝಾನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರೂ ತನಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ದೆಬ್ಬೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಅವರು ರಾಣಿಗೆ ಪಾಠ ಕಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಝಾನ್ಸಿಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
ಈ ವೇಳೆಗೆ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನಾನಾಸಾಹೇಬ್ ಪೇಶ್ವೆಯವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪೇಶ್ವೆಯವರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ತಾತ್ಯಾ ಟೋಪೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಝಾನ್ಸಿಗೆ ಬಂದು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಝಾನ್ಸಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಯಾ ಟೋಪೆ ತಮ್ಮ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರಲಿದ್ದರು.
ಲಾರ್ಡ್ ಡಾಲ್ಹೌಸಿಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಹ್ಯೂಜ್ ರೋಸ್ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ 15 ಮಾರ್ಚ್ 1858 ರಂದು ಝಾನ್ಸಿಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು. ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ಮೇಜರ್ ಎರ್ ಸ್ಕಿನ್ (Erskine) ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಲೇ ಲಾಲಾಭಾವು ಬಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ದಿವಾನ ರಘುನಾಥಸಿಂಗ್ ಅವರು ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲ.
ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿಯವರ ದುರ್ಗಾದಳದ 3500 ವೀರನಾರಿಯರು ನೇರವಾಗಿ ಮೇಜರ್ ಎರ್ ಸ್ಕಿನ್ ಅವರ ಶಿಬಿರದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಝಲಕಾರೀಬಾಯಿ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ನುಗ್ಗಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ 4000 ಸೈನಿಕರನ್ನು
ಸಂಹರಿಸಿಯೇ ದುರ್ಗಾದಳವು ಹಿಂತಿರುಗಿತು.
(ಕಥೆ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು)
मराठी >> हिंदी >> English >> ગુજરાતી>> తెలుగు>> বাংলা>> தமிழ்>> മലയാളം>>